 |
Okres Młodej Polski przypada na lata 1890-1918. Jest to schyłek wieku XIX i początek XX wieku. Wyraźnie zaznaczyły się w tym czasie nastroje schyłkowe. Kończył się jeden wiek a wraz z nim nastąpił schyłek dwóch wielkich ideologii tego wieku - romantyzmu i pozytywizmu, pojawiły się wobec tego niepokoje, związane z kryzysem wartości i pytania, co przyniesie przyszłość. Objawami kryzysu były liczne w tym czasie dyskusje światopoglądowe, ścieranie się różnych orientacji politycznych i społecznych.
Jest to okres wielu kierunków artystycznych, prądów ideowych oraz nieustannych dyskusji i polemik. Są one wyrazem samowiedzy, samoświadomości twórców epoki i poczucia odrębności, opozycji wobec "starych" (dlatego nazwa Młoda Polska).
- przełom antypozytywistyczny około 1884 roku, zbankrutowały idee: wiara. w rozum, potęgę myśli ludzkiej, możliwości nauki, stracono zaufanie do społeczeństwa; determinizm pesymistyczny (człowiek jest określony przez prawa nauki i ewolucji; fatalizm ludzkiego losu, niemoc wobec biologicznego przeznaczenia); kult sztuki elitarnej, "sztuka dla sztuki", generacja modernistyczna startuje w sytuacji ideowej pustki; zastają sytuację kryzysu kultury (Przybyszewski: "My późno urodzeni przestaliśmy wierzyć w prawdę");
- człowiek poczuł się zagrożony; poczucie strachu przed katastrofą, wielką niewiadomą
- nastroje pesymistyczno-dekadenckie
decadence -- schyłek, niemoc, przesilenie; nazwa pochodzi od fragmentu wiersza P. Verlaine 'a "Niemoc": "Jam Cesarstwo u schyłku wielkiego konania..." kryzys cesarstwa prefiguracją kryzysu kultury europejskiej końca XIX w. - stan emocjonalny wywołany obserwacją przeobrażeń, poczuciem katastrofy; wyrażający się w postawie pesymistycznej i indywidualistycznej, poczuciu słabości, charakteryzowały go także: niewiara, bezsiła, ucieczka przed rzeczywistością w świat sztuki, poczucie zagrożenia, bezsensu, postawa pasywna, czyli rezygnacja z działania, apatia, pogoń za intensywnością przeżyć wyrażającą się w ucieczce w erotyzm, perwersję, tajemne kulty; lub aktywizm, bunt wobec świata, niezgoda na ten świat, bunt przeciw moralności i kulturze mieszczańskiej (obyczajowości i religii); przeczucie katastrofy rodzi poczucie apatii, strach, bezwolę, zgodę tragiczną;
| |
