Glebę stanowi najbardziej powierzchniowa warstwa lądów, przekształcona przez czynniki, zwane czynnikami glebotwórczymi. Istnienie określonej gleby w pewnym określonym miejscu zależne jest przede wszystkim od właściwości skały macierzystej, charakteru klimatu i rzeźby terenu oraz od wpływów świata środowiska roślinnego i zwierzęcego, duży wpływ ma również działalność człowieka.
Powstawanie gleby poprzedza wietrzenie skały. Polega ono na rozluźnianiu, kruszeniu i rozdrabnianiu składników skalnych. Skały wykazują różną odporność na wietrzenie, zależną od ich składu chemicznego i budowy. Skały kwaśne (posiadają 65-80% sSiO2) wietrzeją trudniej niż zasadowe (mają mniej niż 52% SiO2). Składające się z jednego minerału wietrzeją łatwiej niż drobnoziarniste.
Stopień zwietrzenia skały macierzystej uzależniony jest od intensywności i czasu działania czynników wietrzeniowych. Pod wpływem ruchu wody i powietrza oraz różnic temperatur następuje wietrzenie skał, które powodują rozpad jednolitych bloków skalnych i przenoszenie odłamków i okruchów na inne miejsca. W czasie transportu zachodzi dalsze rozdrabnianie skały, w wyniku, czego w zwietrzelinie spotykamy kamyki, żwir, piasek i cząstki pyłowe.
Rozdrabniane skały podlegają również przemianom chemicznym, odbywającym się przy udziale wody, różnych kwasów i tlenu. Pod wpływem czynników chemicznego następuje rozkład poszczególnych minerałów na związki i składniki o prostszej budowie chemicznej. Równocześnie składniki powstałe z rozkładu skał i minerałów wchodzą w nowe związki, często o złożonej budowie (np. minerały ilaste).
Organizmy żywe, osiedlające się na skałach, powodują kruszenie i rozsadzanie skał, przyczyniają się, zatem do przemiany podłoża, wzmagając procesy wietrzenia.

Obumarłe szczątki roślin i zwierząt, resztki pożniwne, przeorane nawozy zielone i obornik pod wpływem procesów biologicznych i chemicznych ulegają rozkładowi. Pod wpływem bakterii i grzybków materia organiczna rozpada się na związki składowe. Jednocześnie niektóre związki łączą się i tworzą nową substancję organiczną zwaną próchnicą.
Próchnica ma bardzo złożoną budowę chemiczną; jest to mieszanina różnych związków organicznych, które podlegają zmianom zależnie od rodzaju roślinności, czynników klimatycznych i właściwości gleby. Z tych powodów w zależności od rodzaju gleb powstają różne próchnice, przy czym są one zawsze wynikiem rozkładu procesów rozkładu i syntezy. Najważniejszymi substancjami w próchnicy są kwasy próchnicowe, a więc kwas huminowy (powstający przy dostępie powietrza), kwas ulminowy (bez dostępu powietrza) i fulkowasy (w glebach kwaśnych).
Próchnica glebowa odgrywa zasadniczą rolę dla gospodarki rolnej. Zawiera, bowiem ważne dla roślin składniki odżywcze, jak: azot, magnez, wapń, fosfor i inne. Składniki te, w miarę tworzenia się próchnicy i mineralizacji substancji organicznych, stają się stopniowo dostępne dla roślin.
Próchnica ma również znaczenie dla wytwarzania się struktury gruzełkowej gleby. Próchnica skleja i cementuje glebowe cząstki w porowate ziarenka i grudeczki. Im więcej w glebie ?słodkiej próchnicy? (wysycanej kationami o charakterze zasadowym), tym więcej jest gruzełków i tym są one odporniejsze na rozmywanie przez wodę. Gleba o takiej strukturze jest pulchna, o korzystnych dla rozwoju roślin właściwościach.
Należy podkreślić, że próchnica nadaje glebie ciemna barwę, która przyśpiesza ogrzewanie się gleby. Rozwój i działalność drobnoustrojów w glebie zależy w dużym stopniu od ilości próchnicy, jak również temperatury, wilgotności i innych.
Próchnicy w glebie jest zwykle niedużo; ilość jej waha się do kilku procent do setnych części procentu. Przez stosowanie odpowiedniej uprawy, nawożenia i melioracji rolnik może wpłynąć na szybkość powstawania i ilość tworzącej się próchnicy. Wpływ ten jednak jest ograniczony, gdyż w glebie ustala się stan dynamicznej równowagi, zależny od panujących czynników glebotwórczych. Szczególne trudności występują przy zwiększaniu ilości próchnicy w glebach piaszczystych i suchych, w których mineralizacja substancji organicznej przebiega bardzo szybko.