INTERIA.PL - Portal internetowy

Ściąga

    INTERIA.PL   > Nauka i zabawa   Matura 2015     ściąga     matura     studia  
  
Szukaj

Bryk to Cię wciąga Twoja ściąga   pisz do nas
#bl
#bl
#bl
#bl
#bl
Ankieta
Ściąganie...
Jest nieuczciwe, ale czasem tak robię
To najlepszy sposób na uczenie się
A kto nigdy nie ściągał?
Wymaga sprytu i odwagi
Nie wiem, nie ściągam
głosuj >>
 ENCYKLOPEDIA
 KATALOG
   - polski
   - zagraniczny
 MELOMAN
Ludowy kodeks moralny w II części Dziadów i Balladach Adama Mickiewicza

Rok 1822 jest data poczatkowa romantyzmu polskiego, wtedy bowiem Adam Mickiewicz opublikował pierwszy tom "Poezji" wraz z "Balladami i romansami", a w rok pózniej - II i IV część "Dziadów" w kolejnych tomach. To był manifest świata romantycznej wyobraźni, który zostal przeciwstawiony oświeceniowemu empiryzmowi i racjonalizmowi. Trwalosc epoki oswiecenia, która zbudowala nienaruszalne systemy prawne, legla w gruzach. Pojawil sie czlowiek zyjacy w zgodzie z zywiolami kosmosu i poddany prawidlom sprawiedliwosci losu.


Wydarzenia opowiedziane w "Balladach" tocza sie w konkretnym miejscu, lecz w basniowym, nieokreslonym czasie. Na ziemiach litewskich, owianych tajemnica, dzieja sie fantastyczne, nieprawdopodobne historie, a sam narrator ze zdziwieniem przyglada sie temu, co sie wokól niego odbywa.
Bohaterami "Ballad" sa ludzie mlodzi, reprezentujacy uczucie i wiare, czesto cierpienie i samotnosc wsród innych. Mimo ze z ludem kojarzono "ciemnote i zabobon", wierzenie w moc nadprzyrodzona, i jej sprawiedliwosc bylo bardzo silne. Winowajca zawsze musial poniesc kare tak dotkliwa, by sam cierpiac, stanowil ostrzezenie dla innych. Taki schemat winy i kary widac w balladach "Switezianka" czy "Lilie", ale i w "Dziadach". W balladach wiarolomcy sa surowo karani. Strzelec przysiegal na "piekne potegi" i "swiety ksiezyca blask", wiec kiedy zdradzil...
"Bo kto przysiege naruszy,
Ac, biada jemu, za zycia biada!
I biada jego zlej duszy"
Switezianka wymierzyla mu sprawiedliwosc zamieniajac go w modrzew.
Mezobójczyni w "Liliach" toczy beznadziejna walke z ciazacym nad nia losem i sciaga na siebie katastrofe. Bracia zabitego, zamiast ukarac jego zone, zakochuja sie w niej. Przekonanie, ze "nie ma zbrodni bez kary", prowadzi do wymierzenia sprawiedliwosci prze swiat pozaziemski. Sa to kary surowe, moze zbyt surowe, lecz lud z madra pokora przyjmuje je jako pochodzace od czegos, co przerasta go swa potega i niepojetoscia.
Adam Mickiewicz przedstawil w balladach swiat pelen dziwnosci, tajemniczosci i ludowych zasad moralnych. Tworzac ballady, poeta czerpal z folkloru, ukazal niesamowitosc swiata i tkwiaca w nim tajemnice. Próbowal on z ludowego punktu widzenia rozpatrywac i osadzac konflikty moralne. Temat ballad wziety byl z wierzen i wyobrazen ludowych. Odslaniaja one poglady i przekonania ludu na temat dobra i zla, rozwijaja zasady moralne, które odpowiadaja wyobrazeniom ludowym.

Utworem programowym tego okresu jest wiersz pt.: "Romantycznosc". Bohaterka utworu Karusia miala narzeczonego Jasia, który zmarl przed dwoma laty. Dziewczyna ma swiadomosc jego smierci, ale równoczesnie w sposób namacalny odczuwa jego obecnosc. Wymawiajac slowa:
"Czucie i wiara silniej mówi do mnie
Niz medrca szkielko i oko"
poeta opowiada sie po stronie tych, którzy dostrzegaja swiat inny, niz tylko dajacy sie ogarnac w kategoriach rozumowych. Dziewczyna, której zdaje sie, ze widzi zmarlego kochanka, nie zasluguje na zlekcewazenie.
"Miej serce i patrzaj w serce" -
mówi narrator, stawiajac wyzej uczucia i wierzenia, gdyz rozumie ludzkie cierpienie. Poeta wyraznie solidaryzuje sie z pogladami ludu na swiat i zycie, mówi o tym ze nie wolno gardzic madroscia ludowa i lekcewazyc wierzen ludowych.
Kolejna ballada Mickiewicza jest historia pani, która zabila meza, gdy byl on na wojnie, zatytulowana "Lilie". Targa nia niepokój wewnetrzny, ogarnia przerazenie, gdy dowiaduje sie o mozliwosci wykrycia zbrodni. Na grobie meza zasiala lilie, z których jego bracia starajacy sie o jej reke upletli wianki. Doszlo do klótni i wtedy pojawil sie duch zmarlego. Ukaral wszystkich smiercia, a cerkiew sie zapadla. Ukazana jest tu prawda moralna mówiaca o tym, ze kazda zbrodnia musi byc ukarana, jesli nie przez ludzi to przez nature. Pokazuje istnienie zaswiatów i przywoluje ludowe przekonania na temat wymierzania sprawiedliwosci.
W "Rybce" poznajemy historie wiejskiej dziewczyny uwiedzionej przez pana. Wykorzystana i porzucona z dziecieciem zostaje zamieniona w rybke, w ten sposób natura ocalila ja przed samobójstwem. Odtad przyplywa na brzeg jeziora, azeby nakarmic dziecko, którym opiekuje sie sluzacy, czlowiek z ludu. Ukazany jest tu problem nierównosci spolecznej, krzywdy chlopskiej, tak czesto spotykanej w zyciu. Ostatecznie jednak pan i jego zona zostali zamienieni w glaz. Kare wymierzyla natura. Obok swiata rzeczywistego istnieje fantastyczny. Zachowany jest niezwykly nastrój, typowy dla ballad.
Ballada "Switez" przedstawia historie jeziora Switez powstalego w tajemniczych okolicznosciach na miejscu miasta o tej samej nazwie. W sytuacji zagrozenia kobiet i dzieci córka wladcy prosi Boga o smierc. Miasto zostaje zalane woda, a mieszkancy zostaja zamienieni w kwiaty (cary), majace tajemna moc usmiercania. W ten sposób karani byli najezdzcy, którzy bezposrednio przyczynili sie do unicestwienia miasta i mieszkanców. Jest to wiec kolejna ballada ukazujaca wierzenia ludowe, mówiace o tym, ze nie ma zbrodni bez kary, która wymierza tu natura.
W "Switeziance" ukazany jest problem niewiernosci mlodzienca , który przysiagl jej stalosc w uczuciach. W momencie gdy spotkal piekna boginke, która slowami, tancem, gestem i kobiecym wdziekiem kokietowala go, ulegl i dal sie uwiezc. Dopiero wtedy rozpoznal w niej ukochana, która do wiarolomnego mlodzienca mówi:
"A gdzie przysiega? gdzie moja rada?
Wszak kto przysiege naruszy,
Ach, biada jemu, za zycia biada!
I biada jego zlej duszy!".
Spotkala go zasluzona kara ? zostal ukarany smiercia, a jego dusza miala cierpiec meki. Wedlug ludowych wierzen niedotrzymanie danego slowa lub zlamanie przysiegi jest zbrodnia.
Latwo wyróznic w balladach pewne typowe dla wierzen i basni ludowych motywy, jak np. wiara w istnienie boginek wodnych, zatopione w jeziorach miasta, pojawienie sie duchów zmarlych itp. Lud, u Mickiewicza, wypowiada tak wazne prawdy o swiecie iz uznac je musi sam autor (Romantycznosc), prawdy te góruja takze nad naukowymi prawdami Starca z tejze ballady. Prawdy te dotycza m.in. natury, przez która rozumiec musimy z jednej strony zwykle pojeta przyrode, z drugiej istote swiata, tj. prawa nim rzadzace, losy ludzi itp. Duze znaczenie w Balladach i romansach ma przyroda. Tajemnicze jezioro, na dnie którego znajduja sie ruiny zatopionego miasta, grozne kwiaty rosnace na brzegu jeziora, ich rola w karze udzielonej ruskim zolnierzom, tajemnicza postac dziewczyny-switezianki, ponury las, przez który zbrodnicza Pani biegnie do Pustelnika, slyszac zlowrózbne krakanie wron i hukanie puchaczy, wszystko to na tle ciemnej, wietrznej nocy - oto wazniejsze motywy przyrody, groznej, budzacej przestrach, zharmonizowanej z niesamowitymi wydarzeniami. Swiat w balladach jest tak samo grozny i budzacy strach jak te wymienione szczególy przyrody. Jest to niepojety dla zwyklego smiertelnika uklad sil rzadzacych na ziemi i biegiem historii, a takze losami kazdej jednostki. Czlowiek moze tylko biernie poddawac sie skutkom dzialania sil natury, nie majac zadnego wplywu na nie. Natura ta wlada za posrednictwem tajemniczych duchów, rusalek, reprezentujacych moce nadziemskie pustelników itp. Duchy sa zle, msciwe, niekiedy po prostu zlosliwe. Jedna z wielkich prawd ukazanych w balladach, jest przekonanie o nieuniknionym charakterze kary za popelnione winy
II czesc "Dziadów" to kontynuacja tego widzenia swiata, które poczatkuja ballady, zwlaszcza ukazania tradycji ludowej. Mickiewicz ukazuje ludowy obrzed Dziady rozgrywajacy sie w Dzien Zaduszny w nocy, w kaplicy. Bohaterem utworu jest wspólnota, a najwazniejszy jest Guslarz ? kaplan sprawujacy obrzed, któremu towarzyszy chór wypowiadajacy zaklecia i komentarze do prawd moralnych. Na Dziady przybywaja trzy kategorie duchów. Pierwsza z nich sa duchy lekkie ? Józia i Marusi ? dzieci, które nie doswiadczyly cierpienia i dlatego nie moga dostac sie do nieba. Zjawy kieruja do zywych pouczenie dotyczace zycia:
" Kto nie zaznal goryczy ni razu,
Ten nie zazna slodyczy w niebie".
Mówia o tym, ze zycie to takze troski, cierpienia, obowiazki i lzy, a nie tylko przyjemnosci, radosci i zadowolenie. Nastepnie Guslarz wzywa widmo zlego pana torturujacego chlopów, bez litosci dla glodnych i cierpiacych. Zostal on skazany na wieczna meke za zlo wyrzadzone poddanym, którzy pod postacia "zarlocznego ptactwa" towarzysza mu po smierci. Potwierdzeniem jego okrucienstwa jest historia kobiety, która zamarzla z dzieckiem na reku z powodu zimna, biedy i braku dachu nad glowa, a takze historia mezczyzny zmarlego wskutek pobicia za blahe przewinienie. Widmo kieruje do zywych przestroge:
"Kto nie byl ni razu czlowiekiem
Temu czlowiek nic nie pomoze",
mówiaca o tym, ze trzeba byc litosciwym, dobrym, kierowac sie uczuciami i pomagac innym. Nastepnie przybywa duch pasterki Zosi, która za zycia miala wielu adoratorów, ale wzgardzila miloscia. Jej wina polegala na tym, ze nikogo nie kochala. Zachwycala sie oblokami, pieknem natury, a nie dostrzegala piekna w codziennym zyciu.
"Kto nie dotknal ziemi ni razu,
Ten nigdy nie moze byc w niebie".
Zycie jej bylo niepelne, kalekie, pozbawione naturalnych, ludzkich uczuc i potrzeb. Przeslania, które kieruje widmo do ludu sa dla niego szkola moralna. Obrzed ukazuje jak nalezy postepowac w zyciu, czym sie kierowac, aby znalezc sie w niebie. Przekazuje nauki plynace z zywota skazonego grzechem lekkim, srednim i ciezkim.
Ludowe swieto Dziadów i koscielne Zaduszki sa tymi szczególnymi dniami, kiedy wzajemnie przenikaja sie dwa swiaty: ziemski i pozaziemski. To dzien kontaktu z tymi, co juz odeszli, dzien poswiecony wspomnieniom. Mimo ze akcja dramatu Mickiewicza toczy sie na cmentarzu, gdzie panuje nastrój grozy, nie widac zadnych okropnosci. Smierc zostala oswojona i pojawiaja sie zjawy trojakiego ciezaru, co pozwala uwierzyc, ze duchowosc oraz zdolnosc do cierpienia i milosci posiadaja nie tylko zywi, ale i ci, których uwazamy za zmarlych. Pojawiaja sie, wiec widma reprezentujace przewinienia o róznym ciezarze gatunkowym. Najsurowiej zostaje osadzone widmo zlego Pana, który jest najsilniej zwiazany z realnoscia zycia wiejskiego. Gromada wiesniaków nie jest jednak msciwa, chcialaby mu pomóc, gdyby pomoc dla potepienia byla mozliwa. Dwie pozostale zjawy maja inny charakter, a nauka plynaca z ich obecnosci mówi, ze nie wystarczy zyc bezgrzesznie i miec sumienie wolne od cudzej krzywdy, trzeba takze podejmowac ciezar obowiazków, pracowac i cierpiec. Kto podczas swego zycia nie zazna ciezaru ludzkiej doli, zasluguje na kare, zgodnie z kodeksem surowej moralnosci chlopskiej. Zyc bez cierpienia jak Dzieci i zyc bez milosci jak Dziewczyna, to lamac nakaz solidarnosci ludzkiej.
Podobnie jak w balladach odnajdujemy elementy ludowe (czyli romantyczne): - ingerencja sil nadprzyrodzonych; postacie i zdarzenia "cudowne"; - ludowe widzenie swiata; - wiara, ze zlo zostanie zawsze ukarane, a dobro wynagrodzone.
Na podstawie przedstawionych utworów mozna powiedziec, ze w okresie romantyzmu silnie zakorzeniona zostala ludowa moralistyka. Mickiewicz wielokrotnie odwolywal sie do obrzedów ludowych, opisywal wierzenia ludu, poglady na temat zycia i smierci. Mówil o sposobie wymierzania sprawiedliwosci, o tym ze kara dosiegnie kazdego i jest ona rygorystyczna, jednakowa dla wszystkich, dotyka tez niewinnych. Ukazane sa takze problemy spoleczne ? nierównosc i wyzysk
Sprawiedliwosc swiata niewidzialnego, madrosc i pokora ludu wobec tegoz swiata moga uczyc nas, jak przyjmowac zjawiska przerastajace swa potega i niepojetoscia to, co jest poznawalne. Jak wspólnie z duchami osadzic wszystko, co ludzkie: dobro i zlo, cierpienie, rozpacz, milosc, zbrodnie i samotnosc.
Milosc romantyczna rozumiana byla inaczej, niz pojmujemy dzis to uczucie. Otwierala przed czlowiekiem swiat wewnetrzny, pozbawiajac go wszelkiego falszu i zaklamania. Ujawniala swiat namietnosci, bolesnie uswiadamiajac czlowiekowi jego skazanie na cierpienie. Milosc czynila czlowieka wolnym, podnosila jego indywidualizm do rangi cnoty, sklaniala takze do buntu, bywala, bowiem najczesciej nieszczesliwa. Jednak milosc bywa sila niszczaca i moze prowadzic do samobójstwa tak jak w IV cz. "Dziadów", gdzie Gustaw sie zawiódl na wlasnym uczuciu i pograza sie w rozpaczy. Prawda jest, iz rzeczywistosc okazuje sie wroga, a perspektywa egzystencji bez ukochanej kobiety, pusta i jalowa.
Czy ludowy system wartosci mozna uznac za aktualny system moralny? Mysle, ze tak. Te wszystkie motywy i problemy, które przedstawilam powyzej sa ponad czasowe. Do dzis dzien borykamy sie z podobnymi problemami, staramy sie im zapobiec. Zlo staramy sie jak najwlasciwiej ukarac. Walczymy o dobro, choc ponosimy kleski. Kochamy, choc jestesmy pozbawiani tego uczucia. Mickiewicz zaprezentowal jak mozna ominac, walczyc, zapobiegac takim zdarzeniom. Jest to dla nas nauka a zarazem przestroga.

autor: Barbara Michalska


LOGA SMS

czy wiesz ?...
Jak zacząć wypracowanie?
Skróter
 •Tematy maturalne
 •Czekamy na Wasze wypracownia
 •Francuskie pytania
 •Gajusz Juliusz Cezar
 •Znaczenie powstania listopadowego
 •Dobre rady
 •Najlepsze sposoby!
 •Sienkiewicz i Żeromski
 •Nowotwory
 •Kryzys w Europie XIV wieku