INTERIA.PL - Portal internetowy

Ściąga

    INTERIA.PL   > Nauka i zabawa   Matura 2015     ściąga     matura     studia  
  
Szukaj

Bryk to Cię wciąga Twoja ściąga   pisz do nas
#bl
#bl
#bl
#bl
#bl
Ankieta
Ściąganie...
Jest nieuczciwe, ale czasem tak robię
To najlepszy sposób na uczenie się
A kto nigdy nie ściągał?
Wymaga sprytu i odwagi
Nie wiem, nie ściągam
głosuj >>
 ENCYKLOPEDIA
 KATALOG
   - polski
   - zagraniczny
 MELOMAN
Państwo Krzyżackie

Z KRZYŻEM NA PLECACH, BOGIEM NA USTACH...

W XII i XIII wielu na rubieżach chrześcijaństwa (w Ziemi Świętej, Hiszpanii, nad Bałtykiem) istniało ponad dziesięć zgromadzeń zakonnych, których członkowie poza obowiązującymi wszystkich zakonników trzema ślubami: czystości, ubóstwa i posłuszeństwa, składali czwarty - walki z niewiernymi. Międzynarodowe znaczenie osiągnęły trzy zakony rycerskie: Templariusze, Joannici i Krzyżacy. Ci ostatni odegrali istotną rolę w naszej historii. W początkach XII wieku w stolicy Królestwa Jerozolimskiego powstało niemieckie hospicjum (schronisko) dla pielgrzymów i kupców.


Po zdobyciu Jerozolimy przez Turków jego załoga otworzyła hospicjum w pobliskim Akkonie. W końcu stulecia szpitalnicy niemieccy stali się odrębnym zgromadzeniem zakonnym, a w 1198 roku przekształcili się w zakon rycerzy o nazwie: Bracia Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie, wkrótce zatwierdzony przez papieża.
Na czele zakonu stał wielki mistrz - wszyscy członkowie zgromadzenia zakonnego byli zobowiązani do bezwzględnego posłuszeństwa jego rozkazom. W najważniejszych sprawach mistrz decydował w porozumieniu z kapitułą generalną, zbierającą się raz do roku w siedzibie głównej zakonu. W skład kapituły generalnej wchodzili mistrzowie krajowi (niemiecki, pruski, inflancki) oraz urzędnicy zakonu: wielki komtur (kierownik gospodarczy), wielki marszałek (szef wojskowy), wielki szpitalnik (odpowiedzialny za działalność charytatywną), wielki szatny (zajmujący się odzieżą i ekwipunkiem), wielki skarbnik, a od XIV wieku także mincerz zakonu (czuwający nad mennicą) i wielki szafarz (kierujący handlem).
Zakon zorganizowany był w konwenty (według stanów zakonnych konwent tworzyło piętnastu braci - rycerzy), komturie (domy zakonne; w Prusach także okręgi administracyjne) i prowincje (baliwaty). W Królestwie Jerozolimskim, Prusach i Inflantach Krzyżacy działali jako zakon rycerski, w pozostałych baliwatach i komturiach prowadzili działalność charytatywną i gospodarczą.
Ubiorem zgromadzenia był biały płaszcz z naszyty po lewej stronie czarnym krzyżem (stąd nazwa "krzyżacy"). Płaszcz taki mieli prawo nosić tylko bracia - rycerze i kapelani (księża i klerycy). Trzecia grupa członków Zakonu (bracia służebni) nosiła płaszcze szare. W czasie wypraw wojennych bracia służebni tworzyli oddziały lekkiej jazdy. Obok nich w zakonie znajdowali się półbracia - zatrudnieni w administracji i gospodarce zakonnej, oraz dobrodzieje - świeccy mający prawa i przywileje zakonu, ale nie podlegający regule ani nie składający ślubów. Ich obowiązkiem było popieranie zakonu i pomnażanie jego dóbr.
Najważniejszą grupą zakonników stanowili rycerze. Bratem - rycerzem mógł zostać w zasadzie tylko człowiek pochodzący z rodu rycerskiego, którego językiem ojczystym był niemiecki. Zakon nie stawiał wstępującym wielkich wymagań: kapłani zakonni mogli rozgrzeszać tych, którzy wcześniej popełnili gwałt lub morderstwo, napadali na chrześcijan, palili domy i kościoły. Długi zaciągnięte przez wstępującego do zgromadzenia ulegały likwidacji. W zakonie można było więc znaleźć schronienie przed sprawiedliwością świecką, pod warunkiem poddania się żelaznej dyscyplinie wojskowej. Przełożeni surowo karali nieposłuszeństwo, a tych, którzy opuścili szeregi zgromadzenia, ścigał zakon i władze kościelne.


"GOŚCINNIE" PRZEBYWAJĄCY KRZYŻACY


POWSTANIE PAŃSTWA KRZYŻACKIEGO
Od początków swego istnienia państwo Polan graniczyło na północnym wschodzie z plemionami pruskimi. Nasilające się w początkach XIII wieku starcia zbrojne były wyrazem ekspansji książąt polskich oraz kształtowania się wśród Prusów organizacji ponadplemiennych, przeciwdziałających polskim akcjom. Najazdy pruskie pustoszyły najczęściej ziemię chełmińską i północne Mazowsze, czasami Pomorze Gdańskie. Przeciw niespokojnym sąsiadom organizowano krucjaty, próbowano też stworzyć stałą obronę granicy. Gdy akcja ta nie powiodła się, powołano "stróżę" z rycerzy zakonnych: kalatrawensów, Krzyżaków i braci dobrzyńskich. Z tych trzech zakonów jedynie Krzyżacy wytrwali na placówce pruskiej.
Sprowadzając Krzyżaków w 1226 roku, Książe Konrad I Mazowiecki spodziewał się zapewne, że zdobędą dla niego ziemie pruskie, zadowalając się ziemią chełmińską i częścią podbitych terenów jako wynagrodzeniem za trudy krucjaty. Tymczasem celem Krzyżaków było utworzenie samodzielnego państwa.
Pierwsi rycerze zakonni (dwóch rycerzy i kilkunastu służby) przybyli do Polski w 1228 roku, następni - dwa lata później. Ten liczący mniej niż stu ludzi oddział zdołał przy pomocy rycerstwa europejskiego, przybywającego na krucjaty, w ciągu dziesięciu lat dotrzeć wzdłuż wybrzeża morskiego aż do Sambii. Na zdobytych terenach zakładano grody - zamki i obsadzano je stałą załogą. Zamki pozwalały na kontrolę przyległych obszarów i stanowiły bazę dla kolejnych wypraw. W ten sposób powstały Toruń, Chełmno, Kwidzyn, Elbląg. Krzyżacy postarali się o zatwierdzenie przez cesarza i papieża swoich praw do ziemi chełmińskiej oraz terytoriów należących do Prusów (uznawano je wówczas za ziemię niczyją).
W 1235 roku przyłączyli się do nich bracia dobrzyńscy, a w dwa lata później kawalerowie mieczowi. Dzięki wsparciu rycerstwa z Niemiec, Polski, Włoch, Anglii Zakon powiększał swoje posiadłości, podbijając ziemie Prusów. Krzyżacy, będąc mistrzami fortyfikacji, budowali na zdobytych terenach warowne grody, chroniące przed atakiem nieprzyjaciół lub buntem podbitej ludności. Władzę Zakonu umacniały też zakładane na nowych zasadach miasta (według wzorów prawa niemieckiego). Kolejne etapy podboju zbiegają się w czasie z lokacją, czyli założeniem Torunia, Elbląga, Kłajpedy i Królewca. Około roku 1283 ziemie Prusów należały już w całości do Zakonu. Po umocnieniu się nad Bałtykiem Krzyżacy przenieśli w 1309 roku swoją stolicę z Wenecji do Malborka; nazwali go Mierienburgiem na cześć Marii Panny. Miasto stało się jedną z najważniejszych stolic europejskich w średniowieczu.
Na podbitych ziemiach Krzyżacy zorganizowali sprawną administrację. Podzielili kraj na komturstwa oraz mniejsze wójtostwa i urzędy leśne. Komturowie, rezydujący w obronnych zamkach, podlegali władzy mistrza krajowego. Państwo krzyżackie korzystało z najlepszych wzorów gospodarczych, organizacyjnych i kulturalnych w Europie. Krzyżacy, chcąc bić własną monetę, zorganizowali mennice w Toruniu i Elblągu. Na terenach Prusów założyli pierwsze szpitale i przytułki dla trędowatych (Zakon powołano przecież początkowo dla opieki nad chorymi). Zaczęli też stawiać budowle z piaskowca i cegły, zastępując nimi dawne drewniane i kamienne. Największe sukcesy przyniosła im jednak akcja kolonizacji zdobytych ziem. Do zakładanych miast i wsi gromadnie ciągnęli przybysze z Zachodu. Obok pruskiego coraz częściej rozbrzmiewał język niemiecki, którym na co dzień posługiwali się osiadający tu chłopi i mieszczanie. Od połowy XIV stulecia dołączą do nich również polscy osadnicy z terenów Mazowsza i Pomorza. Krzyżacy budowali swoje państwo, tłumiąc bezwzględnie wszelki opór dawnych mieszkańców. Nowe, silne państwo nad Bałtykiem stanie się wkrótce groźnym przeciwnikiem dla sąsiadów - Polski, Litwy i Rusi.
Konflikty pomiędzy Polską a państwem krzyżackim swój kulminacyjny moment osiągnęły podczas bitwy pod Grunwaldem. 30 czerwca 1410 roku wojska polskie pod wodzą Jagiełły przeprawiły się przez Wisłę, następnie połączyły się z wojskami księcia Witolda oraz książąt mazowieckich i przekroczyły granicę państwa zakonnego. 15 lipca 1410 roku, we wtorek, stoczono tam jedną z największych bitew średniowiecza. Współcześni badacze określają liczebność armii Jagiełły na mniej więcej 30 tysięcy walczących (bez służby taborowej). Zdecydowaną przewagę liczebną mieli w niej Polacy. Obok nich walczyli Rusini, Litwini, Żmudzini, Tatarzy, zaciężni Czesi i Morawianie. Armią krzyżacką dowodził wielki mistrz Ulrich von Jungingen. Liczyła ona ponad 20 tysięcy osób. Po stronie krzyżackiej poległo około 8 tysięcy ludzi, w tym prawie cała starszyzna zakonna, a około 14 tysięcy dostało się do niewoli. Bitwa złamała potęgę polityczną i militarną zakonu, była tryumfem Jagiełły, który na jej pamiątkę nakazał odprawiać 15 lipca we wszystkich kościołach polskich do końca stulecia mszę dziękczynną. Jagiełło jeszcze kilkakrotnie walczył z zakonem. Wznowił proces polski-krzyżacki, a w 1422 roku podpisał nad jeziorem Melno koło Raciąża pokój, który oddawał Polsce Kujawy, Litwie zaś na zawsze - Żmudź i ziemie pojaćwieskie. Już po jego śmierci zawarto w Brześciu Kujawskim kolejny wieczysty pokój.
Trzystuletnie sąsiedztwo polsko-krzyżackie przechodziło znamienną ewolucję. Od przyjaznych czy neutralnych stosunków w XIII stuleciu do wzrastających od początków XIV wieku zadrażnień i sporów, konfliktów i walk. Długo Królestwo Polskie było w tych konfliktach stroną słabszą, zmuszaną do ustępstw. Sytuacja ta zmieniła się dopiero za panowania Władysława Jagiełły. Dopiero jednak za czasów syna Jagiełły, Kazimierza Jagiellończyka, Polska potrafiła uporać się z problemem krzyżackim. Odzyskała Pomorze Gdańskie i ziemie chełmińską, a krzyżackie państwo w Prusach stało się lennem Królestwa Polskiego. Wnuk Jagiełły, Zygmunt I Stary, doprowadził do rozwiązania zakonu krzyżackiego w Prusach.

autor: Krystian Wawrzynek

Bibliografia:
- Tygodnik naukowy "Życie Świata"
- Historia - podręcznik dla I klasy gimnazjum wydawnictwo: "M. ROŻAK"
- Encyklopedia Larousse Wydawnictwo: "MUZA S.A."


LOGA SMS

czy wiesz ?...
Czym jest normalność?
Skróter
 •Tematy maturalne
 •Czekamy na Wasze wypracownia
 •Francuskie pytania
 •Gajusz Juliusz Cezar
 •Znaczenie powstania listopadowego
 •Dobre rady
 •Najlepsze sposoby!
 •Sienkiewicz i Żeromski
 •Nowotwory
 •Kryzys w Europie XIV wieku